چون اکثر سلول ها بسيار کوچک اند و با چشم غير مسلح قابل رؤيت نيستند، براي مطالعه آنها از ابزار خاصي به نام ميکروسکوپ استفاده مي شود. ميکروسکوپ از نظر لغوي از دو بخش ميکرو (micro) به معني کوچک و سکوپ به معني مشاهده و رؤيت ساخته شده است. بنابراين، ميکروسکوپ در واقع ابزار مشاهده ساختمان هاي کوچک  (ريزبين) مي باشد. مشاهدات ميکروسکوپي اغلب به کمک ميکروسکوپ هاي نوري و با استفاده از پرتوهاي نوري انجام مي شود.

اساس ساختمان ميکروسکوپ نوري

هر ميکروسکوپ از دو بخش مکانيکي[1] و نوري[2] تشکيل شده است.

1- بخش مکانيکي

مجموعه قسمت هايي است که به طور مستقيم در تشکيل تصوير نقش ندارند و شامل کليه بخش هاي نگاه دارنده، حرکت دهنده و ثابت کننده يک ميکروسکوپ مانند پايه[3]، دسته[4]، صفحه پلاتين[5]، حامل[6]، صفحه گردان[7]، پيچ هاي تنظيم (تند و کند)[8]، گيره ها[9]، لوله ميکروسکوپ[10] و ديافراگم ها[11] مي باشد .

پايه ميکروسکوپ: به اشکال نعلي- مدور- مکعب مستطيلي و صفحه اي ساخته مي شود و به وسيله چند عدد پيچ محکم به اسکلت و تنه ميکروسکوپ سوار مي گردد. جنس پايه اغلب از فولاد سنگين انتخاب مي گردد تا در زمان مطالعه ميکروسکوپي و عکسبرداري از هر گونه لغزشي جلوگيري شود.

دسته ميکروسکوپ: براي جابه جايي ميکروسکوپ به کار مي رود. داراي اندازه ها و شکل هاي مختلفي است. معمولا دسته داسي يا هلالي شکل است. بر روي دسته ميکروسکوپ پيچ هاي تنظيم، کندانسور، پلاتين و لوله ميکروسکوپ سوار شده است.

پيچ هاي تنظيم: بر روي دسته ميکروسکوپ قرار دارند و شامل پيچ ميزان تند يا ماکرومتر و پيچ ميزان کند يا ميکرومتر مي باشند. در بعضي ميکروسکوپ ها، اين پيچ ها بر روي يکديگر قرار دارند و در برخي جدا از هم هستند. عمل آنها جا به جا کردن لوله ميکروسکوپ ( در ميکرو سکوپ هاي قديمي) در جهت بالا به پايين و بالعکس مي باشد. در ميکروسکوپ هاي جديد اين پيچ ها صفحه پلاتين را در جهت بالا به پايين و بالعکس جا به جا مي کنند.

با پيچ بزرگ، لوله ميکروسکوپ يا پلاتين با سرعت بيشتري بالا و پايين برده مي شود. بر روي پيچ ها در جه بندي هايي وجود دارد که به کمک آنها مي توان ميزان جا به جا يي لوله ميکروسکوپ يا صفحه پلاتين را مشخص و ضخامت تقريبي نمونه ها را محاسبه کرد.

صفحه پلاتين: صفحه اي است فلزي يا کايوچويي که محل قرار دادن نمونه مورد مطالعه مي باشد. از سوراخ وسط صفحه پلاتين نور عبور کرده و به نمونه مي تابد. در ميکروسکوپ هاي ساده جسم به وسيله دو گيره بر روي صفحه پلاتين ثابت مي شود و در ميکروسکوپ هاي جديدتر، براي سهولت جا به جايي جسم و يا امکان جا به جايي توآم پلاتين و جسم روي آن سيستمي به نام حامل (شاريو) پيش بيني شده است.

حامل داراي دو بخش تيغه اي براي نگهداري نمونه است و نيز پيچ هايي در زير پلاتين دارد که با چرخاندن آن ها مي توان نمونه را بر روي پلاتين، و يا مجموعه نمونه و پلاتين را به چپ و راست يا به جلو به عقب حرکت داد.

سيستم ورنيه: در بيشتر ميکروسکوپ هاي کنوني، در دو بعد عمود بر هم پلاتين، دو سيستم ورنيه اي پيش بيني شده است که به کمک آنها مي توان ميزان جا به جايي جسم در جهات مختلف و بازيابي منطقه اي خاص از جسم مورد مشاهده را انجام داد و نيز در مورد ابعاد جسم يا بخش هايي از آن محاسباتي را تا حدود 0.1mm به عمل آورد.

طريقه خواندن: عدد کمتر (سمت چپ صفر در روي خط کش اصلي) بايد يادداشت شود و اولين خط تقسيم بندي ورنيه اي که روي يکي از خطوط تقسيم خط کش اصلي منطبق شود به صورت اعشاري (دهم) بعد از عدد اوليه نوشته مي شود.

صفحه گردان: قطعه اي فلزي است، تقريبا به شکل مخروط ناقص که در سطح پايين آن تعدادي سوراخ وجود دارد. به هريک از اين سوراخ ها، يک لوله شيئي پيچ مي شود.

با چرخاندن صفحه گردان، لوله شيئي موردنياز در ميدان ديد قرار مي گيرد. تعداد سوراخ ها متفاوت و تا 6 عدد مي رسد. صفحه گردان در بالا به لوله ميکروسکوپ متصل است.

لوله ميکروسکوپ: لوله اي که در بالا دو قسمتي (در ميکروسکوپ هاي جديد) است که در سمت بالاي آن اکولر (لوله عدسي چشمي) و در بخش پايين آن صفحه گردان قرار دارد. طول استاندارد لوله ميکروسکوپ 16cm يا 160mm است.

لوله هاي ميکروسکوپ با طولي بلندتر از اين ميزان، بزرگنمايي را افزايش مي دهند ولي ساختن آنها مشکلات فني زيادي دارد. هم اکنون طول لوله برخي از ميکروسکوپ ها به 240mm مي رسد.

2- بخش نوري

الف- منبع روشنايي : به طور معمول لامپ کوچک 10-6  يا 12 ولت است (لامپ هالوژن ) که اغلب در زير پايه ميکروسکوپ قرار دارد و پرتوها را به ديافراگم زمينه مي رساند . 

ب- عدسي شيئي: در قسمت تحتاني لوله ميکروسکوپ معمولا 4 عدسي شيئي در نزديکي شئ قرار دارد که  بزرگنمايي آنها به صورت 40 100 10-2/3 مي باشد (1) .

مشاهده يک سلول گياهي

ساده ترين راه مشاهده سلول گياهي مطالعه سلول هاي اپيدرمي پياز است . نحوه تهيه نمونه گياهي اپيدرم پياز بدين صورت مي باشد که قطعه اي از اپيدرم پياز را جدا کرده و با پنس و يک قطره آب نمونه را بر روي لام قرار داده و لامل را بر روي  آن قرار مي دهيم و با بزرگنمائي هاي 2/3 10 40 مشاهده مي کنيم .جهت مشاهده دقيق تر هسته و ديواره اسکلتي سلول مي توان از رنگ لوگل استفاده نماييم. بدين منظور با قطره چکان يک قطره لوگل از کنار لامل مي چکانيم.



[1] - statif part

[2] - optical part

[3] - Base

[4] - arm

[5] - stage

[6] - chariot

[7] - revolver

[8] -(Coars) micrometer f(fine) micrometer

[9] -clips

[10] - tube

[11] -diaphragm

+ نوشته شده توسط علی اکبر اسدی در شنبه بیست و ششم آبان 1386 و ساعت 10:56 |